Op 16 oktober organiseerden het ministerie van Volkhuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) samen met de Woonbond, Vereniging Eigen Huis (VEH) en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een bijeenkomst om te brainstormen over hoe we woningzoekenden zo snel mogelijk aan een passend huis kunnen helpen. De aanleiding voor de bijeenkomst komt uit een van de afspraken die op de Woontop werd gemaakt waarbij woningzoekenden centraal staan. Met als doel: meer woningen, een betere doorstroming en focus op betaalbaarheid. 

Woningzoekenden centraal

Niet alleen is het idee erachter dat woningzoekenden hun stem kunnen laten horen bij juridische procedures tegen een woningbouwproject, maar ook dat hun belangen en behoeften meer expliciet worden meegenomen in de planvorming. EMMA’s Jan Maessen, partner bij EMMA en expert ruimte en wonen, was dagvoorzitter en opende de bijeenkomst.  

Jan: “Woningzoekenden centraal stellen, klinkt als een eenvoudige oplossing, maar lang niet gemakkelijk. De grote uitdaging is dat omwonenden al een concreet belang hebben. Zij wonen er al, zijn aanwezig bij participatiebijeenkomsten en inloopavonden, en weten de gemeente en ontwikkelaars te vinden door bijvoorbeeld een bezwaar in te dienen over een bepaalde beslissing. Voor woningzoekenden ligt dat anders. Hun belang is veel abstracter, want ligt én verderop in de tijd, én ze weten niet zeker of ze de woning krijgen.”

Online platforms en tools

Gelukkig zijn er steeds meer initiatieven die zich inzetten om woningzoekenden een stem te geven. Zo ontwikkelden de Woonbond samen met de gemeente Utrecht en de Utrechtse woningcorporaties het online platform Woonzoekers. Op dit platform kunnen woningzoekenden in de regio Utrecht zich aanmelden. Als er een woningbouwproject is waar er bijvoorbeeld een inloopavond voor wordt georganiseerd, krijgen woningzoekenden een uitnodiging om tijdens die inloopavond het belang van woningzoekenden te vertegenwoordigen. Zo komt er meer balans in de belangen die op zo’n inloopavond worden vertegenwoordigd. Op dit moment is platform Woonzoekers alleen actief in de regio Utrecht, maar wordt onderzocht of het platform ook zou kunnen opschalen naar het hele land.  

Het online platform Nieuwbouwers beloont woningzoekenden aan de hand van een puntensysteem voor het meedoen aan participatietrajecten. Door deelname aan participatietrajecten komen woningzoekenden hoger te staan op de wachtrij voor een project.

Rob Buren en Marijn de Jong van Bouwlab ontwikkelden een interactieve online survey die gebruik maakt van AI: Woonkompassie. Met zo’n survey kunnen woningzoekenden een duidelijker beeld geven van hun wensen. Op die manier kunnen zij ook hun stem laten horen in bouwprojecten.  

Overtuigingskracht van verhalen

In Lisse, in de wijk Greveling-Zuid, gooiden ze het over een andere boeg. Daar nodigden ze in eerste instantie alleen de omwonenden uit voor informatiebijeenkomsten over de plannen voor 40 nieuwe starterswoningen. In eerste instantie was er veel weerstand vanuit de omwonenden. Door in een volgende fase ook de woningzoekenden uit Lisse te betrekken bij deze informatieavonden kregen omwonenden uiteindelijk meer begrip voor het standpunt van de woningzoekenden. Het aanhoren van de belangen van de woningzoekenden – nota bene uit het dorp Lisse zelf – creëerde meer begrip voor de menselijke kant van de woningnood.

Ook het initiatief van Annemarieke van Ettinger, directeur bij Maaskoepel, geeft woningzoekenden een gezicht. Zij maakte een scheurkalender met Gewoon Wonen. Verhalen blijken belangrijk te zijn. In hun scheurkalender lees je iedere dag het persoonlijke verhaal van een woningzoekende: 365 in totaal. Met deze persoonlijke verhalen hoopt Annemarie mensen in de woningbouwsector inzicht te geven in de behoeften van woningzoekenden. 

Hoe nu verder?

De volgende belangrijke mijlpaal is een inspiratiegids voor iedereen die denkt: ik wil iets met dit vraagstuk, maar ik zou niet weten hoe. Platform31 onderzoekt, in opdracht van het ministerie van VRO, welke goede voorbeelden er allemaal zijn die gemeenten, woningcorporaties en ontwikkelaars kunnen toepassen. In de gids staan niet alleen verhalen van de verschillende manieren waarop je de stem van woningzoekenden kunt meenemen, maar ook een lijst van initiatieven die hier al mee zijn begonnen. De inspiratiegids gaat naar alle gemeenten in Nederland en daarna volgt een roadshow door het hele land om meer bekendheid te creëren rondom het geven van een stem aan woningzoekenden. De gids staat gepland om in maart volgend jaar te verschijnen.  

Floor Guldemond van het ministerie van VRO zat in de organisatie van de Woontopbijeenkomst en werkt samen met collega's aan de inspiratiegids. "We horen van veel gemeenten en woningcorporaties dat ze het belangrijk vinden om iets te doen met woningzoekenden in de opgave van het woningtekort. Met de inspiratiegids en de roadshow willen we vooral laten zien: je hoeft niet bij nul te beginnen."

Een belangrijke stap is in ieder geval gezet, volgens Jan. “In onze dagelijkse praktijk zien we dat burgerberaden en participatietrajecten voor een goede afspiegeling van de samenleving moeten zorgen. En dat geldt net zo voor de opgave die we hebben in het woontekort. Mensen die iets te verliezen hebben, in dit geval omwonenden, zijn al gerepresenteerd. Maar de mensen die iets te winnen hebben, in dit geval woningzoekenden, die komen moeilijker aan het woord. Door hen centraal te stellen hoop je een betere balans te krijgen in het gesprek over woningbouw.”