De Tussenruimte is een sociaal lab, een podium voor onafhankelijk debat en dialoog in Den Haag.

naar de tussenruimte

Vol vuur pitchen zes pioniers projecten waarmee ze op buurtniveau vergroenen en tegelijk mensen verbinden. Van groene wijkstroom, tot geloven in groen, tot circulair koken. ‘Klein en meeslepend’, roept iemand enthousiast tijdens de vierde aflevering van Wie is wij? in De Tussenruimte. Dat het op kleine schaal werkt, blijkt. De uitdaging is: kunnen we ook opschalen?

Klimaatadaptatie. Energietransitie. Verduurzamen. Prachtige begrippen, allemaal. Maar: wie gaat het betalen? Over die vraag woedt de bekende, vaak luidruchtige, discussie. Waarbij je nogal eens hoort dat die hele transitie alleen maar leidt tot polarisatie en tweedeling. Veel minder in het zicht blijken Nederlanders te kiezen voor handelen in plaats van praten. Ze beginnen gewoon. Thuis, in hun eigen wijk of woonplaats. Om hun eigen energietransitie te realiseren. De Tussenruimte presenteerde op woensdag 13 maart 2019 zes initiatieven, gevolgd door een enerverende discussie, waaruit naar voren kwam dat je door te verduurzamen, ook kunt depolariseren en verbinden. Een beetje zoals in de wiskunde -1 x -1 altijd + 1 is. Net als bij de strijd tegen het water, kan de strijd om toekomstbestendig klimaat mensen samenbrengen. 

Groene wijk

Luuk Wiehink, kunstenaar en ondernemer, van Groenewijkstroom.nu verzon een nieuwe manier van energie delen. Een slimme app die mensen in een wijk tot elkaar brengt met Groenewijkstroom. Een systeem dat de energieproductie en -behoefte van de mensen in de buurt koppelt, en zorgt voor een evenredige distributie. Als er te veel stroom is, krijgen buren een appje dat er stroom over is  om bijvoorbeeld te stofzuigen. Wie aldus verbruikt als er teveel zonne-energie wordt geproduceerd met de panelen op het wijkgebouw, verdient punten. Met je gespaarde punten kun je bijvoorbeeld diensten inkopen bij zzp’ers in jouw buurt. Je kunt ze ook doneren aan buurtbewoners die in ‘energiearmoede’ leven. Zo draagt de collectieve vergroening ook bij aan de sociale cohesie. Momenteel maken 1000 huishoudens in 5 wijken gebruik van dit systeem, vertelt Luuk. 

img_20190313

Bewuste keuken

Ook mooi is Conscious Kitchen in Den Haag. Wekelijks wordt 100 tot 200 kilo voedsel gered van de afvalbak. Daarmee wordt gekookt voor ongeveer 80 mensen, vertelt Anubhav Kandal. ‘Het met elkaar koken, eten, schoonmaken en opruimen werkt enorm verbindend. Iedereen praat met iedereen; het is onmogelijk om je eenzaam te voelen. Onze 3 doelen? Duurzaamheid, gemeenschap, bewustzijn.’

Verbonden natuur

Daan Sillen, onderzoeker op de Erasmusuniversiteit, nam ons mee naar het Belgische Genk. In de voormalige industrie- en mijnstad wordt nu het Connecting Nature-programma opgezet. Geen spontaan bottom-up programma van buurtbewoners, maar een project van de Europese Commissie. Doel: de Europese binnensteden vergroenen door vanuit de gemeente co-creatieprojecten op te zetten – groene wandel- en fietsroutes, buurtparken, duurzame waterzuivering – en daar zoveel mogelijk bewoners in betrekken. Of dat al lukte? In het gemeentehuis zijn ze erg enthousiast, vertelde Daan. De bewoners moeten er nog inkomen.      

Krachtige buren

Peter Vendeloo doet de marketing en communicatie van Buurkracht - een landelijk opererende organisatie, die buren in heel Nederland helpt om hun buurkracht te ontdekken en te vergroten. Dat doen ze met tips, trucs, tools en bijvoorbeeld de buurkracht-app. Zo willen ze buurtbewoners bij elkaar brengen om de buurt mooier, beter, groener, veiliger en gezelliger te maken. Peters observatie: ‘We zijn minder individualistisch dan we denken. Sterker: we zijn kuddedieren. We zien het telkens: als je de notie ‘samen kunnen we iets’ wakker maakt, ontstaat er een enorme saamhorigheid en kracht.’  Buurkracht heeft inmiddels in 400 buurten de nodige nudge (het zetje) gegeven, waardoor buurtteams de geest kregen en in actie kwamen.

img_20190313

Bakkende buurt

‘Je kunt wel enthousiast roepen dat we in 2030 met z’n allen van het aardgas af moeten zijn. Maar de mensen in Molenwijk (Den Haag, red.) zijn vooral bezig met het halen van het einde van de week.’ Om de energietransitie tastbaarder te maken, heeft Tom Golder, van de gemeentelijke stichting Duurzaam Den Haag, de workshop ‘Heel Molenwijk bakt’ in het leven geroepen. Op inductie, wel te verstaan. Met setjes kookplaten op inductie worden buurtbewoners uitgenodigd om daar op te komen koken. Zo ontdekken de mensen in deze wijk dat je bijvoorbeeld ook de wok kunt gebruiken op inductie. Triviaal? Zeker niet. Want in deze wijk met 47 nationaliteiten wordt de wok vaker gebruikt dan in bijvoorbeeld Benoordenhout. ‘Samen koken is een goede manier om te vergroenen en te verbinden tegelijk’, zegt Tom. 

Duurzame diapraxis

Ook in Den Haag, loopt nu het project Geloven in Groen. Hierin werken moskeeën, tempels en kerken samen aan het verduurzamen van hun gebedshuizen. Want, ze mogen dan religieus van elkaar verschillen, als het gaat om de energierekening of de tuin, lopen ze tegen dezelfde uitdagingen aan. Het project is een initiatief van de gemeente. Het wordt uitgevoerd onder leiding van Initiatives of Change - een organisatie die ‘wereldwijd streeft naar positieve verandering in de wereld’. Ze hebben ook een afdeling in Den Haag. Willem Jansen leidt Geloven in Groen. Hij is godsdienstwetenschapper, predikant en arabist. In onder meer Pakistan en Kenia ontdekte hij hoe je verschillende geloofsgroepen – veelal moslims en christenen – harmonieus kunt laten samenleven en -werken. Niet door de zogeheten interreligieuze dialoog, waarbij men elkaar theologisch vliegen afvangt. Maar door diapraxis. Kortweg: een gedeeld, praktisch belang bij de kop pakken en dat behartigen. 

Hoe? Door bij elkaar in de keuken te kijken, van elkaar te leren en gezamenlijk op te trekken. Zo komen Haagse moslims, hindoes en christenen nu periodiek samen en leren ze van elkaar over hoe je het beste de isolatie van je gebouw ter hand neemt, hoe je je achterban erin meekrijgt, hoe je de tegels eruit gooit en daarvoor in de plaats tuinen aanlegt.   

Schaalvergroten 

De zes gepresenteerde projecten geven de bij de Tussenruimte aanwezige burger duidelijk moed. Maar er komt ook meteen de vraag: ‘Groene wijkstroom en Buurkracht overlappen gedeeltelijk. Hoe gaan jullie samenwerken?’ Zo’n schaalvergroting lijkt voor de hand te liggen, maar het succes van buurtinitiatieven is juist grotendeels te danken aan de kleinschaligheid, de persoonlijke betrokkenheid, het ontbreken van standaardisering. Schaalvergroting en verbinding lijken vooralsnog niet zo goed samen te gaan, zeggen Luuk Wiehink en Peter Vendeloo. 

Aanhaken

Wat is het belang van succesverhalen? Ook hier blijkt het niet vanzelfsprekend dat de rest wel volgt als je de koplopers op het podium zet. Ton: ‘Wij zien in Molenwijk dat mensen vooral over de drempel stappen als jij weet aan te haken op andere thema’s. Bijvoorbeeld veiligheid. Mensen willen graag een spionnetje in de deur. Als je daarvoor zorgt, kun je meteen tochtstrips plaatsen. Dan pak je een stukje verduurzaming mee.’ 

Een gemeenteambtenaar in de zaal sluit daarop aan: ‘We spreken mensen die niets ophebben met het klimaatverhaal. Maar als je duidelijk maakt dat je flink geld kunt besparen door te vergroenen, dan haken ze wel aan.      

‘Ach’, zegt Wim Jansen, ‘ik parafraseer graag Mahatma Ghandi: Be the change you want to see. Doe het klein en meeslepend. Die ene stoeptegel die jij vervangt door groen, die doet ertoe. Ik geloof erin dat elke persoonlijke verandering uiteindelijk die wereldwijde verandering voortbrengt.’ 

Bekijk hier de opbrengst van eerdere Tussenruimtes en aankomende debatten

Geschreven door

Eduard van Holst Pellekaan

journalist – bladenmaker & websitebedenker

Bas Mesters

programmamaker - De Tussenruimte - journalist

Inspiratie over Klimaat en Energie?

Ontvang een paar keer per jaar een inzicht, publicatie, of tip voor een bijeenkomst.